🔊 Sesli dinle

Ekonomi büyüyor, teknoloji gelişiyor ama milyonlarca insan daha fazla çalışmasına rağmen daha zor geçiniyor. Artan üretim ve servet, toplumun geneline eşit dağılmıyor; büyüyen sistem orta sınıfı küçültüyor, güvencesizliği artırıyor.

Hüseyin DUYGU
huseyin.duygu@haber.dk

Bu soru giderek daha çok soruluyor: Neden insanlar daha çok çalıştığı halde daha az şey alabiliyor?

Bu soru bireysel bir sitem değil. Dünyadaki ekonomik gidişatla ilgili bir işaret.

Son 20–30 yılda ekonomi büyüyor, üretim artıyor, teknoloji gelişiyor. Ama bu büyüme herkesin hayatına aynı şekilde yansımıyor.

Uluslararası raporların gösterdiği temel tablo şu: Birçok ülkede üretim artarken ücretler aynı hızda artmıyor. Yani ekonomi büyüyor ama çalışanların payı aynı oranda yükselmiyor.

Aynı zamanda gelir dağılımı da bozuluyor. Servetin büyük bölümü küçük bir kesimde toplanıyor. Orta sınıf ise giderek zayıflıyor.

Bir başka önemli nokta yaşam maliyetleri. Ev fiyatları ve kiralar, birçok yerde maaşlardan daha hızlı artıyor. Bu yüzden insanlar çalışarak değil, çoğu zaman borçlanarak yaşamaya devam ediyor. Gıda ve enerji fiyatları da bu baskıyı artırıyor.

Ekonomide finans tarafı da büyüdü. Para artık sadece üretimden değil, finansal işlemlerden kazanılıyor. Bu da gelirin daha küçük bir grupta toplanmasına yol açıyor.

Teknoloji de bu süreci hızlandırdı. İşler daha verimli hale geldi ama iş gücü daha parçalı hale geldi. Güvenceli işler azaldı, geçici ve esnek işler arttı. Bu da gelirleri daha belirsiz yaptı.

Pandemi, enerji krizi ve enflasyon gibi süreçler bu tabloyu daha da görünür hale getirdi. Krizlerin yükü çoğu zaman en çok çalışan kesime yansıdı.

Bütün bu tablo tek bir noktada birleşiyor: Ekonomi büyüyor ama refah eşit dağılmıyor. Bu noktada önemli bir soru ortaya çıkıyor. Kapitalizm değişti mi?

Yanıt birçok uzmana göre evet.

Bugün yaşanan sistem, eski sanayi kapitalizminden farklı. Artık üretimin yanında veri, finans ve büyük teknoloji şirketleri de belirleyici. Güç sadece üretimde değil, dijital ağlarda ve bilgi akışında toplanıyor.

Ekonomide bu durum “finansallaşma” ve internet ve dijital platformlar üzerinden işleyen yeni ekonomik düzen kavramlarıyla açıklanıyor. Ortak sonuç değişmiyor: Servet ve güç daha az sayıda elde toplanıyor. Daha çok üretim var ama daha adil bir paylaşım yok.

Bugünün en temel soruları şunlar. Bir ekonomi büyürken neden insanlar daha güvencesiz hale geliyor? Bu sistem, zenginlik üretirken neden eşitlik üretmiyor?