🔊 Sesli dinle

Murat Yetkin’in “Meraklısı İçin Ortadoğu Kitabı”, Osmanlı’dan Soğuk Savaş’a, Arap Baharı’ndan günümüz Türkiye siyasetine uzanan geniş bir tarihsel ve jeopolitik panoramayı mercek altına alıyor.

Hasan AKARSU
hasan@haber.dk

Yazar Murat Yetkin, 1959 Gaziantep doğumludur. ODTÜ Makine Mühendisliği Bölümü’nü bitirir, 1981’de gazeteciliğe Bülent Ecevit’in çıkardığı Arayış dergisinde başlar. Televizyon ve gazetelerde çalışıp köşe yazarlığı yapar.

“Meraklısı İçin Ortadoğu Kitabı” yeni yapıtları arasındadır ve dört bölümden, iki yüzü aşkın ara başlıktan oluşur. “Uygarlıkların ve savaşların beşiği Ortadoğu’da” her şeyin kısa sürede nasıl yön değiştirdiğini belirtir.

Ortadoğu Kitabı, tarihsel ve güncel siyaseti izleyenler için önemli bir çalışmadır. Önsözde, Abdülhamit zamanında Yafa’da kurulan Tel Aviv toplu konutlarını, Filistin’de kurulan İsrail’in kuruluş amacını, İncirlik Üssü’nü ABD’nin Rusya’nın Akdeniz’e inmesini önlemek için kurduğunu vb. anımsatır.

Yapıtta, Şark Oyunları, Kürtler arasındaki İngiliz ajanları, Çekiç Güç, Saddam Kürtleri, BM gözetiminde Kürtlerin Irak’a dönüşü, Öcalan’ın 1978’de Diyarbakır-Lice-Fis köyünde kurduğu Kürdistan İşçi Partisi (PKK), 1984’te başlattığı terör, 1991’de ABD’nin Irak Harekâtı (Özerk Kürt Bölgesi kurmak için), Halepçe Kıyımı (16 Mart 1988’de Irak saldırısında zehirli gaz atıldığı ve elli bin Kürt’ün Türkiye’ye sığındığı) önemli yer tutar.

Garp Oyunları

Yazar, Osmanlı döneminde Enver Paşa’nın kurduğu Teşkilatı Mahsusa’yı, Özel Harp Örgütü olarak işlevini, Ermeni ulusalcılığının yükselişini, Taşnak’ı (1890), Hınçak’ı (1886), Mustafa Kemal’in Samsun’a çıkışını, ilk suikastı, Karakol Cemiyeti’ni, bugünkü G7 ülkelerini (ABD, Japonya, Almanya, Fransa, İngiltere, Kanada), bunların Filistin’i tanımadığını vb. anlatır.

“Garp Oyunları” da az değildir. ABD’nin Ortadoğu politikası, petrol, İsrail ve komünizm üzerine kurulur. O zaman yeni düşman SSCB’dir. Stalin’in Türkiye’den Kars ve Ardahan’ı istemesi yeni durumlar yaratır. Bugün SSCB yok, Rusya var, ekonomisi güçlü Çin var.

ABD, İsrail için Suriye ve Mısır’da darbe yapar. Rabıta, komünizme karşı birleşik cephedir. İslam Birliği’ni de destekler ABD. Cumhuriyet döneminde 1960’ta işçilerin Almanya’ya gitmesi üzerine Süleymancıların medrese açması, CIA, MOSSAD, SAVAK, MİT, KGB’nin çalışmaları, ABD’nin Kürdistan’ı 51. eyaleti yapma isteği, Arafat-El Fetih-FKÖ, Arap-İsrail Savaşı (1967), 1965’te ABD-Vietnam Savaşı, 1966 Çin Kültür Devrimi, 1969’da devrimci gençlerin Filistin’e destek için gidişleri, 1979 İran kalkışmasında solcuların İslamcıları desteklemeleri, 1989’da Berlin Duvarının yıkılışı, Yeşil Kuşak Kuramı, Wikileaks belgeleri, Arap Baharı, yolsuzluklar, IŞİD’in kuruluşu, PYD-YPG-PKK, 01 Mart Irak Tezkeresi, Çuval Krizi (1991) vb.

Yazar, Arap Baharı’nı da ayrıntılarıyla inceler. BOP’un, Medeniyetler İttifakı’nın, Kuzey İttifak’ın, Ilımlı İslam’ın nedenlerini belirtir. Yakın yıllarda FETÖ hareketi, Başbuğ Olayı, 17-25 Aralık 2013 yolsuzlukları, TSK’nin çökertilmesi, Suriye’den gelen göçler, sıfır sorundan, değerli yalnızlığa ve Başkanlık Sistemine geçiş vb. merak edenler için önemli konulardır.

Yazar, “Türkiye’nin siyasi-kültürel hamurunda Anadolu, Balkan, Kafkas kültürlerinin yeri varsa, Ortadoğu kültürlerinin Arap ve Kürt kültürlerinin de payı var; kopmak o kadar kolay değil. İşte dönüp dolaşıp Filistin ve Mezopotamya coğrafyasına geliyoruz… Ortadoğu’da tarih geçmiş zaman değildir, şimdiki zamandır…”der (s.514).

Murat Yetkin’in “Meraklısı İçin Ortadoğu Kitabı” tarihe meraklı olanlar için önemli bir kaynak kitap niteliğindedir.