🔊 Sesli dinle

Yazılı ve görsel haberlere göre, savaş artık saniyelerle ölçülüyor.

Hüseyin DUYGU
huseyin.duygu@haber.dk

Doğu Avrupa’daki çatışmalarda insansız hava araçları, topladığı geniş veri havuzlarıyla düşman konumlarını otomatik olarak işaretliyor ve topçulara iletiyor. İngiltere ve ABD’nin geliştirdiği yapay zeka komuta ve yönetim yazılımlarıyla birleştiğinde, karar zincirleri saniyeler içinde kuruluyor. Geleneksel insan yönetimi, bu hızlı sistemin gerisinde kalıyor. Savaş alanında hız, insan vicdanının önüne geçmiş durumda.

Ama bu hızın bedeli ağır. Yapay zeka yanlış hedefler seçiyor, sivilleri düşman sayıyor ve hatalı koordinatlarla saldırı planlıyor. İnsan denetimi azaldığında, “Yanlışın bedelini kim ödeyecek?” sorusu kaçınılmaz oluyor.

Savaş zaten yıkımdır. Kararların sayılara bırakılması, sınırları daha da silikleştiriyor. Bir yerin “hedef” sayılması, insan vicdanından çok işlem kurallarına bağlıysa sonuç felaket olabilir. Bugün sınır boylarında dolaşan insansız araçlar yalnızca izlemekle kalmıyor; öğrendiklerini hızla işleyip öneriler sunuyor. Silahlı insansız hava ve kara araçları, gerçek zamanlı verileri değerlendirerek saldırı planı çıkarabiliyor. Haftalar süren bilgi toplama süreci, artık sadece saniyelere sığabiliyor. Bu da insan değerlendirmesini bütünüyle dışlayan bir sistem riski yaratıyor.

Uluslararası hukuk uzmanları uyarıyor: Otonom silah sistemleri, insan denetimini azaltıyor ve yeni etik ile hukuki riskler doğuruyor. Sivil kayıplar ve hesap sorulabilirlik soruları, insan kontrolü azaldıkça daha kritik duruma geliyor.

Bu yeni savaş biçimi yalnızca cephede değil, dünyada da ayrım yaratıyor: Bu güce sahip olanlar ve olmayanlar. Büyük devletler ve teknoloji şirketleri yapay zeka çözümlerine milyarlarca lira yatırırken, küçük güçler bu yarışın uzağında kalıyor. Savaş artık yalnızca silahla değil; veri, işlem düzeni ve hesaplama gücüyle veriliyor. Bütün bunlar tek bir soruya çıkıyor: Kararı insan vermiyorsa, savaşın bir ahlakı kalır mı?

Savaş kolaylaşırsa, ona başvurmak da kolaylaşıyor. Savaş kolaylaştıkça, onu durdurmak giderek zorlaşıyor. Tarih hep aynı şeyi hatırlatıyor: Bedeli yine suçsuz insanlar ve hayvanlar ödüyor.