Geçmişin hafızası mı, iktidarın kalemi mi? Bugün yalnızca Amerika’da değil, dünyanın birçok ülkesinde tarih yeniden yazılıyor. Asıl soru ise aynı: Gerçek mi kazanacak, yoksa siyasi çıkarların şekillendirdiği yeni anlatılar mı?
Foto: AI / Haber.dk
Hüseyin DUYGU
huseyin.duygu@haber.dk
İnsan geçmişini değiştiremez; ama geçmişi anlatma biçimini değiştirebilir. İktidarlar bunu çok iyi bilir. Bu yüzden önce arşivlere, sonra ders kitaplarına, müzelere ve anıtlara yönelir. Çünkü insan belleğini denetleyen, geleceği de şekillendireceğini düşünür.
Amerika Birleşik Devletleri bugünlerde bağımsızlığının 250. yılını kutlarken, aslında tarihinin nasıl anlatılacağı üzerine büyük bir mücadele veriyor. Bir yanda köleliği, siyahları, yerli halkları ve dışlananları görmezden gelerek kusursuz bir kuruluş öyküsü yazmak isteyenler var. Diğer yanda ise gerçek tarihin, yalnızca başarıları değil acıları ve haksızlıkları da anlatması gerektiğini savunanlar.
1787’de Anayasa hazırlanırken kölelik, genç cumhuriyetin ayakta kalması için ödenmesi gereken bir bedel olarak görüldü. Oysa o bedeli, özgürlükten söz edilirken zincire vurulan milyonlarca insan ödedi. ABD’nın bugün “özgürlük ülkesi” olarak anılmasını sağlayan yalnızca kurucu liderler değildir. Kölelerin direnişi, İç Savaş’ın bedeli, yurttaşlık hakları mücadelesi ve adalet için yıllarca direnen insanların emeği de bu tarihin ayrılmaz parçasıdır.
Bugün Amerika’nın gerçek sınavı ekonomi ya da dış politika değildir. Asıl soru, demokratik birikimini, hukukun üstünlüğünü ve ortak belleğini koruyup koruyamayacağıdır. Tarihi tek sesli hâle getirmek, sadece geçmişi değiştirmek değildir; insanlara neyi hatırlayacaklarını söylemektir. Oysa demokrasi, farklı seslerin ve farklı belleklerin birlikte yaşayabildiği yerde güçlenir.
Bu yalnızca Amerika’nın sorunu değildir. Dünyanın birçok ülkesinde siyaset, geçmişi bugünün çıkarlarına göre yeniden yazmaya çalışıyor. Kimi kahramanlar öne çıkarılıyor, bazı utançlar unutturuluyor. Kimi sesler büyütülürken kimileri sessizliğe mahkûm ediliyor. Ama susturulan her gerçek, bir gün yeniden konuşur.
George Orwell’in şu sözü bugün de güncelliğini koruyor: “Geçmişi kontrol eden geleceği; bugünü kontrol eden geçmişi kontrol eder.” Yine de tarihin öğrettiği başka bir gerçek vardır: Gerçeğin ömrü, iktidarların ömründen daha uzundur.
Köleliği tarihten silebilirsiniz; zincirlerin sesini silemezsiniz. Irkçılığı ders kitaplarından çıkarabilirsiniz; açtığı yaraları yok edemezsiniz. Belleği susturabilirsiniz; ama vicdanı susturamazsınız.
Bir ülkenin gerçek büyüklüğü, geçmişini kusursuz göstermesinde değil; yanlışlarıyla yüzleşebilmesinde yatar. Çünkü tarih, iktidarların övgü kitabı değil, insanlığın ortak vicdanıdır.
Bugün Amerika’da verilen mücadele yalnızca kimin yöneteceğiyle ilgili değildir. Asıl mücadele, geleceğe nasıl bir tarih ve nasıl bir demokrasi bırakılacağıdır. Seçimleri siyasetçiler kazanabilir; ama tarihi sonunda gerçek yazar. Gerçeğin anlaşılması ne kadar gecikirse geciksin, sonunda mutlaka kendi sesini bulur.
Bir yanıt yazın
Yorum yapabilmek için oturum açmalısınız.