🔊 Sesli dinle

Danimarka edebiyatının sıra dışı sesi Thomas Boberg, yeni romanındaki karakter betimlemeleri nedeniyle mahkemede ifade verirken; dava, sanatın sınırları ve ifade özgürlüğünün geleceği üzerine ülke çapında hararetli bir tartışma başlattı.

Hüseyin DUYGU
huseyin.duygu@haber.dk

Daha önce Haber.Dk gazetesinde defalarca şiirlerini yazıp, kimi kitaplarını tanıttığımız Danimarkalı yazar Thomas Boberg, ülkemizin başta İstanbul olmak üzere çeşitli kentlerinde şiirlerini okumuştu.  Kimi şiirleri çeşitli edebiyat dergilerinde yayınlanmıştı. Şair ve romancı Thomas Boberg ‘Insula’ adlı yeni romanıyla Danimarka çapında büyük beğeni ve ilgi topladı. Son derece olumlu eleştiriler aldı, çünkü roman mükemmel bir şekilde yazılmış. İşte İnsula adlı bu romanı Thomas Boberg’i mahkemelik yaptı.

Danimarka edebiyat dünyasında, geçtiğimiz hafta boyunca bir tiyatro oyunu niteliğinde gelişen bir dava olduğunu fark etmeyen çok az kişi vardır. Nykøbing Falster Şehri bölge mahkemesinde sanık sandalyesinde, Thomas Boberg ve yazarın Fejö adasında kaldığı süreyi konu alan Insula adlı romanı vardı. Davacı, Fejö’de bir restoran işleten Frank Strathe idi ve Boberg’in romanında kendisinin tanındığını ve olumsuz bir şekilde tasvir edildiğini iddia etti. Karar 19 Aralık 2025 tarihinde açıklanacak.

İki gün süren duruşmanın ardından, davanın kurgu ve gerçeklik arasındaki sınırlarla ilgili ilkesel bir mesele mi olduğu, yoksa Boberg’in gerçek hayattan çok fazla ayrıntı kullanıp kitabını haksız bir şekilde kurgu olarak adlandırdığına dair bir mesele mi olduğu hala belirsiz. Başka bir deyişle, Boberg’in kitabının yeterince kurgusal olmadığı gerekçesiyle yargılanıp yargılanamayacağı belirsiz.

Görünüşe göre Strathes’in avukatı ikincisini, yani mahkemenin Insula adlı kitabın kurgu etiketini iptal etmesini istiyor. Böylece kitap, kurgu özgürlüğünün tamamen istisnası olarak değerlendirilecek ve avukat da dolaylı olarak romanlar için genel olarak kurgu özgürlüğünü kabul etmiş olacak…

“Gerçeklik hakkında özgürce yazma hakkı 19 Aralık’ta yargı yetkisi altına alınırsa, bu sadece yazarlar için değil, tüm toplumumuz için bir trajedi olacaktır. Zaten sahte haberler, yapay zeka, hoşnutsuzluk, konsantrasyon güçlükleri ve azalan okuma becerileri nedeniyle uyumu tehdit altında olan bir toplum.

Edebiyat, gazetecilik ya da akademik kurallarla kontrol edebileceğimiz bir laboratuvar ya da dil makinesi değildir. Hayır, sanat ve edebiyat, güzelliği arayan, gerçekliği ortaya çıkaran, aldatıcı, yaratıcı, incelikli ve tuhaf olduğu kadar, asi, öngörülemez, anarşist, uzlaşmaz, etik dışı, küstah ve sınırları zorlayan bir şeydir. Bunların hepsi ve daha fazlasıdır.

Onları evcilleştirmeye, kısıtlamaya, kurumsallaştırmaya çalışırsak, yeni içgörüler getirmeyi bırakır, içinde bulunduğumuz sürece tanımakta zorlanabileceğimiz gerçekliği bize göstermeyi bırakır. Sanatı zincirleyip hapsedersek, ya ölecek ya da başka bir yerde, diktatörlüklerde gördüğümüz gibi, sadece az sayıda kişinin erişebileceği derin ve karanlık bir sanat ağında gelişecektir.

Thomas Boberg mahkeme sürecini şöyle değerlendiriyor: ”INSULA/MAHKEME/KURGU/GERÇEK/. Dava, giderek akıl sınırlarının çok ötesine doğru uzayıp gidiyor gibi görünüyor (Bu sonu dört gözle bekliyorum, söylemeye çalıştığım bu – ve bir gün ben/biz de buna biraz gülebiliriz, çünkü mizah ve kahkaha olmadan hiçbir şey uzun sürmez). Karar 19 Aralık’ta açıklanacak. Dünyayı -bizimki de dahil- sıkıştıran çok daha büyük senaryolar ve tehditler var, ancak her şey birbirine bağlı ve bu temel bir şeyle, tamamen temel bir şeyle, yani bu ülkedeki sanatsal ifade özgürlüğüyle ilgili. Bu davada tehlikede olan da bu. Bu özgürlük olmadan, bir kültür olarak kötü bir durumdayız, zaten bu konuda çok şey biliyoruz.”

Thomas Boberg, günümüz Danimarka edebiyatının en özgün seslerinden biridir. Hem romancı hem de şair olarak dilin sınırlarını zorlayan Boberg, eserlerinde genellikle yolculuk, bellek ve insanın içsel çatışmalarını işler. Lirik yoğunluğu ve anlatı derinliğiyle tanınan yazar, çağdaş Danimarka edebiyatının en etkileyici kalemlerinden biri olarak kabul edilir.

Thomas Boberg, Danimarka edebiyatının sınır tanımaz yolcusudur. Şiirlerinde dünyayı yalnız gözleriyle değil, yaralarıyla da gezer; romanlarında insanı kendi iç labirentine davet eder. Sözcükleri keskin, nefesi derindir. Yazarak tanık olur, konuşarak sarsar. Onu okuyan yalnız hikâye değil, yön duygusunu da değiştirir. Boberg, edebiyatta risk alanların sesidir — korkmadan, saklanmadan, içten.

Thomas Boberg’in mahkum olursa, sanatsal ifade özgürlüğü için felaket sonuçlar doğuracaktır.