🔊 Sesli dinle

Danimarka’da 2028 için planlanan KDV indirimi umut yaratırken, milyonlara verilecek gıda yardımı çeki yüksek gelirli aileleri de kapsadığı için sert eleştirilerin hedefinde

HABER.dk

KOPENHAG – Danimarka’da artan gıda fiyatları ve hayat pahalılığına karşı hükümetin attığı adımlar, hem parlamentoda hem de kamuoyunda yoğun tartışmalara yol açtı.

Hükümet ve parlamentodaki geniş bir siyasi çoğunluk, gıda ürünlerindeki KDV’nin (moms) 2028 yılından itibaren düşürülmesi konusunda uzlaştı. Aynı günlerde açıklanan emekliler, çocuklu aileler, sosyal yardım alanlar ve öğrencileri kapsayan gıda yardımı çeki uygulaması ise özellikle muhalefetin sert eleştirilerine neden oldu.

Hükümetin açıkladığı plana göre, 2028’den itibaren gıdada KDV indirimi için her yıl 6 milyar Danimarka kronu (yaklaşık 800 milyon euro) ayrılacak. Ancak indirimin kapsamı konusunda henüz net bir karar alınmış değil. Masada, tüm gıda ürünlerinde KDV’nin yüzde 25’ten yüzde 20’ye düşürülmesi ya da meyve ve sebzelerde KDV’nin tamamen kaldırılması gibi iki seçenek bulunuyor.

Koalisyon içinde görüş ayrılığı

Koalisyon ortakları arasında bu konuda görüş ayrılıkları sürerken, Maliye Bakanı Nicolai Wammen en uygun modelin belirlenmesi için bir çalışma grubunun kurulacağını ve grubun 2026’nın ikinci yarısında rapor sunacağını açıkladı.

Hükümet cephesinde genel bir KDV indirimi fikri ağırlık kazanırken, özellikle Sosyalist Halk Partisi (SF) ve Liberal Sol Parti (Radikale Venstre), meyve, sebze ve organik ürünlerde KDV’nin kaldırılmasının hem dar gelirli kesimlere hem de halk sağlığına daha doğrudan katkı sağlayacağını savunuyor. Radikale Venstre lideri Martin Lidegaard, organik ürünlerin de bu kapsamda değerlendirilmesini istediklerini belirtti.

Gıda yardımı çeki tartışmanın merkezinde

Gıdada KDV indirimi planı kamuoyunda tartışılırken, hükümetin kısa vadeli bir destek olarak devreye aldığı gıda yardımı çeki uygulaması da gündemin üst sıralarına yerleşti. Hükümet, Birlik Listesi (Enhedslisten) ve SF arasında varılan anlaşmaya göre, iki milyondan fazla kişiye yılda 2.500 ile 5.000 Danimarka kronu arasında gıda çeki verilecek. Bu destek için toplam 4,5 milyar kron (yaklaşık 600 milyon euro) ayrıldı ve ödemelerin Mayıs ve Haziran aylarında yapılması planlanıyor.

Cepos: Yüksek gelirli aileler de yararlanıyor

Ancak liberal düşünce kuruluşu Cepos’un verileri, uygulamanın beklenmedik sonuçlar doğurabileceğini ortaya koydu. Buna göre, eşlerden birinin yıllık geliri 1 milyon kronun üzerinde, diğerinin ise 500 bin kronun altında olduğu binlerce aile, bireysel gelir kriteri nedeniyle gıda çekinden yararlanabilecek. Cepos’un 2024 verilerine göre bu durum yaklaşık 17 bin aileyi kapsıyor.

Sendikalar ve iş dünyası temkinli

Gıda yardımı çekiyle ilgili görüş ayrılıkları sadece siyasette değil, sendikalar ve iş dünyasında da hissediliyor. Sendikaların Ana Örgütü FH, tek seferlik ödemenin yeterli olmadığını vurgulayarak, düşük gelirli kesimlere kalıcı destek çağrısı yaptı. Danimarka Sanayiciler Derneği (DI) ise bu tür seçici çeklerin adaletsizlik algısı yaratabileceği uyarısında bulundu.

Muhalefet masadan kalktı

Alternativet, gıda yardımı çekinin sosyal açıdan adil olmadığı gerekçesiyle müzakere masasından çekildi. Parti lideri Franciska Rosenkilde, desteğin orta ve üst orta sınıfa kadar uzandığını belirterek bunun partilerinin politik çizgisiyle bağdaşmadığını söyledi.

Muhafazakâr Halk Partisi ile Danmarksdemokraterne de müzakereleri terk eden partiler arasında yer aldı. Danmarksdemokraterne lideri Inger Støjberg, gıda yardımı çeki yerine gıda ürünlerindeki KDV’nin düşürülmesinin daha doğru bir çözüm olacağını savundu. Muhafazakârlar da mevcut modelin, en zor durumda olan kesimlere odaklanmadığı görüşünde.

Hükümet: “Bilinçli bir tercih”

Eleştirilere yanıt veren Maliye Bakanı Nicolai Wammen, bireysel gelir esasına dayalı sistemin bilinçli bir tercih olduğunu belirtti. Bu sayede emekliler, işsizler ve çok sayıda çocuklu ailenin hızlı biçimde desteklenebildiğini vurgulayan Wammen, aile bazlı gelir hesaplamasının teknik ve idari açıdan zaman alacağını ifade etti.

Uzmanlara göre Danimarka’da önümüzdeki dönemde gıda politikası iki eksen üzerinden şekillenecek: Kalıcı bir KDV indirimiyle fiyatların düşürülmesi ve sosyal desteklerle alım gücünün korunması. Ancak KDV indiriminin 2028’e ertelenmesi ve gıda çekinin dağıtım biçimi, bu tartışmaların uzun süre gündemde kalacağını gösteriyor.