Sesli dinle

Danimarka’nın halk okulu geleneğinde birlikte söylenen şarkılar, farklı insanları aynı ezgide buluştururken dayanışmayı, kültürel hafızayı ve birlikte yaşama bilincini kuşaktan kuşağa aktarmaya devam ediyor.

Hüseyin DUYGU
huseyin.duygu@haber.dk

Dört ay boyunca Danimarka’da bir yatılı halk okulunda (Folkehøjskole) yaşadım. O okuldan geriye zihnimde kalan en güçlü anılar ne derslerdi ne de sınavlar. Zaten sınav yoktu. Belleğimde en çok yer eden, sabahın ilk ışığında ya da akşamın dinginliğinde yüzlerce insanın aynı salonda bir araya gelip Halk Okulu Şarkı Kitabı’ndan hep birlikte şarkılar söylemesiydi.

Ben de o koronun bir sesi oldum. Danca benim ana dilim değildi; kimi sözcükleri doğru telaffuz edemiyor, kimi zaman ezgiyi kaçırıyordum. Ama kısa sürede anladım ki orada önemli olan kusursuz söylemek değil, aynı sese katılabilmekti.

Bu gelenek, Danimarkalı düşünür ve eğitimci N. F. S. Grundtvig’in eğitim anlayışının en canlı simgelerinden biridir. Ona göre okul, yalnızca bilgi aktaran bir kurum değil; insanın kendini, başkalarını ve içinde yaşadığı toplumu keşfettiği canlı bir yaşam alanıdır. Şarkılar ise o yaşamın ortak dili, ortak nefesidir.

Geçtiğimiz günlerde, yüzüncü yaşını kutlayan Danimarka İşçi Şarkıları Kitabı üzerine bir yazı okudum. Anne ile kızın, “Bu kitap hayatımız boyunca bizimle olacak.” sözü beni yıllar öncesine götürdü. Çocuklarına ninni yerine işçi şarkıları söyleyen bir aile… Kuşaktan kuşağa yalnızca ezgiler değil; dayanışma, eşitlik ve umut da aktarılıyor.

Kitabın yüzüncü yılı nedeniyle şu soru yeniden soruluyor: İşçi sınıfının parçalandığı günümüzde bu şarkılar günümüzde aynı anlamı taşıyor mu?

Bence bu sorunun yanıtı yalnızca işçi sınıfında değil, toplumun ortak belleğinde saklı.

Çünkü insanlar birlikte şarkı söylemeyi bıraktığında yalnızca ezgiler susmaz; ortak bellek de yavaş yavaş silikleşir. Oysa birlikte söylenen her şarkı, insanlara birbirlerine ait olduklarını yeniden anımsatır. Belki de bu yüzden tarih boyunca baskıcı yönetimler, ortak seslerden ve birlikte söylenen şarkılardan hep tedirgin olmuştur.

Bugün dünya daha bireysel, daha dijital ve daha yalnız. Aynı sofranın etrafında buluşmak zorlaştığı gibi, aynı ezgide buluşmak da zorlaşıyor. Tam da bu yüzden ortak şarkılara her zamankinden daha fazla ihtiyacımız var.

Ben, Danimarka Halk Okulunda geçirdiğim o dört ay boyunca bunun ne anlama geldiğini yaşayarak öğrendim. Farklı ülkelerden, farklı inançlardan, farklı yaşlardan insanlar aynı şarkıda buluşabiliyordu. Hiçbiri birbirine benzemiyordu; ama aynı ezgide birbirini anlayabiliyordu.

Bir toplumun gerçek gücü, aynı sloganı haykırmasında değil; ortak sesini koruyabilmesinde, ortak şarkılarını birlikte söyleyebilmesinde ve ortak belleğini kuşaktan kuşağa taşıyabilmesindedir.